MÖHUK Madde 45 – Tüketici sözleşmesine ilişkin davalar

MÖHUK Madde 45 metni

Tüketici sözleşmesine ilişkin davalar

Madde 45

(1) 26 ncı maddede tanımlanan tüketici sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklarda, tüketicinin seçimine göre, tüketicinin yerleşim yeri veya mutad meskeni ya da karşı tarafın işyeri, yerleşim yeri veya mutad meskeninin bulunduğu Türk mahkemeleri yetkilidir.

(2) Birinci fıkra uyarınca yapılan tüketici sözleşmeleri hakkında tüketiciye karşı açılacak davalarda yetkili mahkeme, tüketicinin Türkiye’deki mutad meskeni mahkemesidir.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

MÖHUK Madde 45 gerekçesi

2675 sayılı Kanunda yer verilmeyen "Tüketici sözleşmesine ilişkin davalar" başlıklı yeni bir maddedir.

Tasarıya eklenen 25 inci maddeyle, tüketici akitlerine uygulanacak hukuk konusunda, tüketicinin korunması esasına dayanan bir düzenleme getirilmiştir. Aynı anlayıştan hareketle, 25 inci maddede tanımlanan tüketici akitlerinden doğan uyuşmazlıklar için 44 üncü maddede özel yetki kuralları kabul edilmiştir.

Maddenin birinci fıkrasında, söz konusu tüketici sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklarda, tüketicinin açacağı davalarda, onun seçimine göre, karşı tarafın işyeri, yerleşim yeri, mutad meskeni mahkemeleri yanında, tüketicinin kendi yerleşim yeri ve mutad meskeni mahkemeleri de milletlerarası yetkili mahkeme olarak kabul edilmiştir.

Maddenin ikinci fıkrasında, tüketiciye karşı açılacak davalarda sadece tüketicinin mutad meskeni mahkemelerinin yetkisi kabul edilmiştir.

Tasarının 46 ncı maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, yetkili mahkemenin, yetki sözleşmesi ile bertarafı mümkün değildir.

Kaynak: Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 23. Dönem, S. Sayısı 47, tasarının 44. maddesi. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen 2675 sayılı Kanun, bu Kanundan önce yürürlükte olan 1982 tarihli Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanundur; gerekçedeki madde numaraları tasarıya aittir.

Açıklama

Bu madde, tüketici sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklarda Türk mahkemelerinin yetkisini düzenler. Kastedilen sözleşmeler, MÖHUK m. 26'da tanımlanan, meslekî veya ticarî olmayan bir amaçla mal, hizmet veya kredi sağlanmasına yönelik tüketici sözleşmeleridir.

Tüketici dava açarken şu yerlerden birindeki Türk mahkemesini seçebilir:

• Kendi yerleşim yeri veya mutad meskeni,
• Karşı tarafın, yani satıcı veya hizmet sağlayıcının işyeri, yerleşim yeri veya mutad meskeni.

Mutad mesken, kişinin fiilen yaşadığı ve yaşamının merkezinin bulunduğu yerdir.

Tüketiciye karşı açılacak davalarda ise yalnızca tüketicinin Türkiye'deki mutad meskeni mahkemesi yetkilidir. Böylece tüketici, yaşadığı yerden uzak bir mahkemede kendini savunmak zorunda kalmaz.

Örneğin Türkiye'de yaşayan bir tüketici, yurt dışındaki bir şirketten aldığı ürün nedeniyle bu şirkete karşı kendi yerleşim yerindeki Türk mahkemesinde dava açabilir. Yabancı satıcının Türkiye'de yaşayan tüketiciye karşı Türkiye'de açacağı dava ise tüketicinin mutad meskeninin bulunduğu yerde açılmalıdır.

Bu mahkemelerin yetkisi, satıcı ile tüketici arasında yapılan bir yetki anlaşmasıyla ortadan kaldırılamaz (MÖHUK m. 47/2). Sözleşmeye uygulanacak hukuk MÖHUK m. 26'ya göre ayrıca belirlenir.