MÖHUK Madde 42 – Yabancıların kişi hâllerine ilişkin bazı davalar

MÖHUK Madde 42 metni

Yabancıların kişi hâllerine ilişkin bazı davalar

Madde 42

(1) Türkiye'de yerleşim yeri bulunmayan yabancı hakkında vesâyet, kayyımlık, kısıtlılık, gaiplik ve ölmüş sayılma kararları ilgilinin Türkiye'de sâkin olduğu yer, sâkin değilse mallarının bulunduğu yer mahkemesince verilir.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

MÖHUK Madde 42 gerekçesi

2675 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanunun 29 uncu maddesini kısmen karşılamaktadır.

2675 sayılı Kanunun 29 uncu maddesinde herhangi bir hüküm değişikliği yapılmamış, Türk Medenî Kanunu ile ifade birliğinin temini maksadıyla, madde hükmünde geçen "ikametgâh" yerine "yerleşim yeri" ve "hacir" yerine "kısıtlılık" deyimleri konulmuştur.

Kaynak: Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 23. Dönem, S. Sayısı 47, tasarının 41. maddesi. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen 2675 sayılı Kanun, bu Kanundan önce yürürlükte olan 1982 tarihli Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanundur; gerekçedeki madde numaraları tasarıya aittir.

Açıklama

Bu madde, Türkiye'de yerleşim yeri bulunmayan yabancılar hakkında vesayet, kayyımlık, kısıtlılık, gaiplik ve ölmüş sayılma kararlarının hangi Türk mahkemesince verileceğini düzenler. Yerleşim yeri, kişinin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir (TMK m. 19).

Bu kararlar normalde ilgilinin yerleşim yeri mahkemesince verilir. Yabancının Türkiye'de yerleşim yeri yoksa:

• Türkiye'de sâkin olduğu, yani fiilen bulunduğu yer mahkemesi,
• Türkiye'de sâkin de değilse mallarının bulunduğu yer mahkemesi

yetkilidir.

Düzenleme, Türkiye'de yaşamayan veya yalnızca geçici olarak bulunan yabancıların korunması ihtiyacına cevap verir. Örneğin Türkiye'de bulunduğu sırada ağır bir hastalık nedeniyle işlerini göremez hâle gelen bir yabancı için bulunduğu yerin mahkemesi koruyucu karar verebilir. Türkiye'de malı bulunan ve uzun süredir kendisinden haber alınamayan bir yabancı hakkında ise malların bulunduğu yer mahkemesi gaiplik kararı verebilir.

Bu kararlarda uygulanacak hukuk, vesayet, kısıtlılık ve kayyımlık için MÖHUK m. 10'a, gaiplik ve ölmüş sayılma için MÖHUK m. 11'e göre belirlenir.

Gerekçede belirtildiği gibi madde, eski Kanundaki düzenlemeyi hüküm değişikliği yapmadan sürdürmüş; yalnızca "ikametgâh" yerine "yerleşim yeri", "hacir" yerine "kısıtlılık" terimlerini kullanmıştır.