MÖHUK Madde 41 – Türklerin kişi hâllerine ilişkin davalar

MÖHUK Madde 41 metni

Türklerin kişi hâllerine ilişkin davalar

Madde 41

(1) Türk vatandaşlarının kişi hâllerine ilişkin davaları, yabancı ülke mahkemelerinde açılmadığı veya açılamadığı takdirde Türkiye’de yer itibariyle yetkili mahkemede, bulunmaması hâlinde ilgilinin sâkin olduğu yer, Türkiye’de sâkin değilse Türkiye’deki son yerleşim yeri mahkemesinde, o da bulunmadığı takdirde Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinde görülür.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

MÖHUK Madde 41 gerekçesi

2675 sayılı Kanunun 28 inci maddesini kısmen karşılamaktadır.

Türklerin kişi hallerine ilişkin bir davanın yabancı mahkemelerde görülmekte olması sebebine dayanarak derdestlik itirazında bulunma hakkını öngören 2675 sayılı Kanunun 28 inci maddesi hükmü, bu itirazı Türk vatandaşının ikametgâhının yabancı ülkede bulunması ve davanın da ikametgâhın bulunduğu bu yabancı ülke mahkemelerinde görülüyor olması şartına bağlamaktaydı. Yabancı mahkemelerde görülen davaların Türkiye'de derdestlik itirazı sebebi olmasının bu kısıtlayıcı iki şarta bağlı olması ise gerek dava ekonomisi gerekse de hukuk güvenliğinin gerçekleştirilmesini engellemekteydi. Özellikle yurt dışında yaşayan Türk vatandaşlarının sayısının yüksek oluşu ve buna bağlı olarak yabancı mahkemelerde görülmekte olan Türk vatandaşlarının kişi hallerine ilişkin davaların sayısının çokluğu dikkate alındığında bu şartların doğurduğu mahzurların giderilmesi için madde hükmünde geçen "Türkiye'de ikametgâhı bulunmayan" ibaresi ile "ikamet ettikleri ülke" ibareleri kaldırılmış ve "ikametgâh" deyimi yerine "yerleşim yeri" deyimi kullanılmıştır.

Kaynak: Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 23. Dönem, S. Sayısı 47, tasarının 40. maddesi. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen 2675 sayılı Kanun, bu Kanundan önce yürürlükte olan 1982 tarihli Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanundur; gerekçedeki madde numaraları tasarıya aittir.

Açıklama

Bu madde, Türk vatandaşlarının kişi hâllerine ilişkin davalarının Türkiye'de hangi mahkemede görüleceğini düzenler. Kişi hâlleri, kişinin aile ve kişisel durumuna ilişkin konulardır; boşanma, evliliğin iptali, soybağı ve ad değişikliği davaları bu kapsamdadır.

Madde özellikle yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları için önemlidir. Kişi hâline ilişkin bir dava yabancı ülke mahkemelerinde açılmamışsa veya orada açılamıyorsa Türkiye'de görülebilir. Yetkili mahkeme sırasıyla şöyle belirlenir:

• Türk hukukunda o dava için yer bakımından yetkili olan mahkeme. Örneğin boşanma davasında eşlerden birinin yerleşim yeri veya eşlerin davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesi yetkilidir (TMK m. 168).
• Böyle bir mahkeme yoksa ilgilinin Türkiye'de sâkin olduğu, yani fiilen bulunduğu yer mahkemesi.
• Türkiye'de sâkin değilse Türkiye'deki son yerleşim yeri mahkemesi.
• O da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden biri.

Böylece Türkiye'de hiç yaşamamış bir Türk vatandaşı da Türk mahkemesine başvurabilir. Örneğin Almanya'da doğup büyümüş ve Türkiye'de hiç yerleşim yeri olmamış iki Türk vatandaşı eş, boşanma davasını Almanya'da açmamışlarsa bu üç ildeki mahkemelerden birinde açabilir.

Gerekçeye göre eski Kanun, yabancı mahkemede görülmekte olan bir davanın Türkiye'de derdestlik itirazına, yani aynı davanın başka bir mahkemede görülmekte olduğu itirazına konu olmasını dar şartlara bağlamıştı. Yeni düzenleme, Türk vatandaşının yurt dışında yaşaması ve davanın yaşadığı ülkede açılmış olması şartlarını kaldırmıştır. Bu nedenle aynı konuda yabancı bir mahkemede açılmış ve görülmekte olan dava, Türk mahkemesinde ileri sürülebilir.

Türk mahkemesinin yetkili olması, davaya hangi hukukun uygulanacağını belirlemez; bu konu MÖHUK m. 9–20 arasındaki kurallara göre çözülür. Yurt dışında verilmiş kişi hâllerine ilişkin kararlar ise Türkiye'de tanıma yoluyla hüküm doğurur (MÖHUK m. 58).