MÖHUK Madde 39 – Sebepsiz zenginleşme

MÖHUK Madde 39 metni

Sebepsiz zenginleşme

Madde 39

(1) Sebepsiz zenginleşmeden doğan talepler, zenginleşmeye sebep olan mevcut veya mevcut olduğu iddia edilen hukukî ilişkiye uygulanan hukuka tâbidir. Diğer hâllerde sebepsiz zenginleşmeye, zenginleşmenin gerçekleştiği ülke hukuku uygulanır.

(2) Taraflar, sebepsiz zenginleşmenin meydana gelmesinden sonra, uygulanacak hukuku açık olarak seçebilirler.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

MÖHUK Madde 39 gerekçesi

2675 sayılı Kanunun 26 ncı maddesini kısmen karşılamaktadır.

2675 sayılı Kanundaki sebepsiz zenginleşme kuralı, bir kişinin aleyhine fakat bir diğeri lehine bir değerin yer değiştirmesinin karşılığında kurulmak istenen dengenin hangi hukuka göre gerçekleşeceğini düzenlemektedir. Değişen 26 ncı madde hükmü ile Kanunda yer alan "iktisap" kavramı yerine hukukî durumu daha iyi ifade eden "zenginleşme" kavramı konulmuştur. Ayrıca, çeşitli sebepsiz zenginleşme hallerini, bu hallerin kapsamına uygun şekilde ifade etmek amacıyla maddenin yeniden kaleme alınması gerekli görülmüştür.

Maddenin birinci fıkrasında, sebepsiz zenginleşmenin, taraflar arasında mevcut veya mevcut olduğu iddia edilen bir hukukî ilişkiye dayanması durumunda, bu hukukî ilişkilerin tâbi olduğu hukuk, sebepsiz zenginleşmeye uygulanacak hukukun belirlenmesinde en sıkı ilişkili hukuk olarak kabul edilmiştir. Maddenin birinci fıkrasının ikinci cümlesinde, taraflar arasında hukukî bir ilişkinin söz konusu olmadığı hallerde, önceki metindeki gibi, zenginleşmenin gerçekleştiği yer hukukunun uygulanacağı hükmü saklı tutulmuştur.

Maddenin ikinci fıkrasında ise, taraflara, sebepsiz zenginleşme gerçekleştikten sonra uygulanacak hukuku seçme imkânı, açık seçim yapılması şartıyla tanınmıştır.

Kaynak: Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 23. Dönem, S. Sayısı 47, tasarının 38. maddesi. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen 2675 sayılı Kanun, bu Kanundan önce yürürlükte olan 1982 tarihli Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanundur; gerekçedeki madde numaraları tasarıya aittir.

Açıklama

Bu madde, sebepsiz zenginleşmeden doğan taleplere hangi hukukun uygulanacağını düzenler. Sebepsiz zenginleşme, bir kişinin haklı bir sebep olmadan başkasının malvarlığından zenginleşmesidir; zenginleşen kişi elde ettiği değeri geri vermekle yükümlüdür. Geçersiz bir sözleşme için yapılan ödemeler veya yanlışlıkla başka birinin hesabına gönderilen para tipik örneklerdir.

Birinci fıkra iki durumu ayırır:

• Zenginleşme, taraflar arasında mevcut olan veya mevcut olduğu iddia edilen bir hukukî ilişkiye dayanıyorsa, o ilişkiye uygulanan hukuk uygulanır. Örneğin Türk hukukuna tabi bir sözleşme geçersiz çıkarsa, bu sözleşme için yapılan ödemenin geri istenmesine de Türk hukuku uygulanır.
• Böyle bir ilişki yoksa, zenginleşmenin gerçekleştiği ülkenin hukuku uygulanır. Örneğin Almanya'dan yanlışlıkla Türkiye'deki bir banka hesabına gönderilen paranın geri istenmesinde, zenginleşme Türkiye'de gerçekleştiği için kural olarak Türk hukuku uygulanır.

İkinci fıkraya göre taraflar, sebepsiz zenginleşme meydana geldikten sonra uygulanacak hukuku açıkça seçebilir.

Gerekçede belirtildiği gibi eski Kanundaki "iktisap" kavramı yerine, hukukî durumu daha iyi ifade ettiği düşünülen "zenginleşme" kavramı kullanılmıştır.