MÖHUK Madde 36 – İmalâtçının sözleşme dışı sorumluluğu

MÖHUK Madde 36 metni

İmalâtçının sözleşme dışı sorumluluğu

Madde 36

(1) İmal edilen şeylerin sebep olduğu zarardan doğan sorumluluğa, zarar görenin seçimine göre, zarar verenin mutad meskeni veya işyeri hukuku ya da imal edilen şeyin iktisap edildiği ülke hukuku uygulanır. İktisap yeri hukukunun uygulanabilmesi için zarar verenin, mamulün o ülkeye rızası dışında sokulduğunu ispat edememiş olması gerekir.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

MÖHUK Madde 36 gerekçesi

2675 sayılı Kanunda yer verilmeyen "İmalâtçının sözleşme dışı sorumluluğu" başlıklı yeni bir maddedir.

2675 sayılı Kanunda imal edilen şeyden zarar gören ile zarar veren arasında bu zarardan kaynaklanan ihtilâfa uygulanacak hukuk hakkında ayrı bir düzenleme bulunmadığından, sorun haksız fiillere uygulanacak hukuka göre çözümlenmeye çalışılmaktaydı. Ancak, imal edilen şeyden sorumluluk konusunda haksız fiillere uygulanacak hukuk, gözetilmesi gereken menfaatler açısından yeterli bir koruma sağlayamamaktaydı. Tasarıda 35 inci madde düzenlenerek bu ihtiyaca cevap verilmiştir. Getirilen hüküm ile gerek zarar görenin gerek zarar verenin menfaatlerinin bir denge içinde korunması amaçlanmıştır.

Zarar görenin menfaatinin korunması amacıyla, kendisine sınırlı bir hukuk seçimi imkânı tanınmıştır. Buna göre, zarar gören, zarar verenin mutad meskeni veya işyeri yahut da imal edilen şeyin iktisap edildiği ülke hukuklarından birini seçebilmektedir.

Zarar verenin mutad meskeni veya işyerinin bulunduğu ülke hukuku, zarar verenin zaten yakın ilişki içinde olduğu hukuklardır. Bununla beraber, imâl edilen şeyin iktisap edildiği ülke ile zarar verenin hiçbir ilişkisinin bulunmaması mümkündür. Bilmediği bir hukukun uygulanması durumunda, zarar verenin elverişsiz bir konuma düşebileceği göz önünde tutularak, onun menfaati de korunmaya çalışılmıştır. Ancak, zarar verenin bu korumadan yararlanabilmesi için, imal edilen şeyin söz konusu ülkeye kendi rızası dışında getirildiğini ispat etmesi gerekli görülmüştür.

Kaynak: Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 23. Dönem, S. Sayısı 47, tasarının 35. maddesi. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen 2675 sayılı Kanun, bu Kanundan önce yürürlükte olan 1982 tarihli Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanundur; gerekçedeki madde numaraları tasarıya aittir.

Açıklama

Bu madde, imal edilen bir ürünün sebep olduğu zarardan doğan sorumluluğa, yani zarar görenin üreticiden sözleşme dışı tazminat istemesine hangi hukukun uygulanacağını düzenler. Ayıplı bir ev aletinin yol açtığı yangın bu tür zararlara örnektir.

Zarar gören, şu hukuklardan birini seçebilir:

• Zarar verenin mutad meskeninin veya işyerinin bulunduğu ülkenin hukuku,
• Ürünün satın alındığı veya başka bir yolla edinildiği ülkenin hukuku.

Edinme yeri hukukunun seçilmesine karşı zarar verene bir savunma imkânı tanınmıştır. Zarar veren, ürünün o ülkeye kendi rızası dışında sokulduğunu ispat ederse bu hukuk uygulanamaz. Böylece üretici, ürününü hiç pazarlamadığı ve tanımadığı bir ülkenin hukukuyla karşılaşmaktan korunur.

Örneğin Almanya'da üretilen bir cihazı Türkiye'de satın alan ve cihaz nedeniyle zarar gören kişi Türk hukukunu seçebilir; üretici, cihazın Türkiye'ye rızası dışında getirildiğini ispat ederse bu seçim sonuç doğurmaz. Zarar gören isterse üreticinin işyerinin bulunduğu Almanya'nın hukukunu da seçebilir.

Madde, haksız fiillere ilişkin genel kuralın (MÖHUK m. 34) özel bir hâlidir. Zarar gören ile satıcı arasında bir sözleşme varsa, satıcıya karşı sözleşmeden doğan talepler sözleşmeye uygulanan hukuka tabidir (MÖHUK m. 24, 26).