TMK Madde 969 – Geri alım hakkı tanıyarak satım
TMK Madde 969 metni
Geri alım hakkı tanıyarak satım
Madde 969
Geri alım hakkı tanıyarak satın almayı meslek edinenler hakkında da, taşınır rehni karşılığında ödünç verenlere ilişkin hükümler uygulanır.
Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.
TMK Madde 969 gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 883 üncü maddesini karşılamaktadır.
Maddede geri alım hakkı (bey'i bilvefa) tanınmak suretiyle taşınır eşya satın almayı meslek edinenler hakkında da taşınır rehni karşılığında ödünç verenlere ilişkin hükümlerin uygulanacağı belirtilmekte ve böylece kanuna karşı hile engellenmektedir.
Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.
Açıklama
Madde, satıcıya geri alım hakkı tanıyarak taşınır satın almayı meslek edinenlere de rehin karşılığı ödünç verme işletmelerine ilişkin kuralların uygulanacağını düzenler.
Geri alım hakkı tanıyarak satımda, bir kişi malını satar; ama belirli bir süre içinde, genellikle aldığı paraya bir miktar ekleyerek, malı geri satın alma hakkını saklı tutar. Eski hukuktaki adı "bey'i bilvefa"dır. Ekonomik açıdan bu işlem çoğu zaman rehin karşılığında borç almaktan farksızdır: satıcı paraya ihtiyaç duyar, malını verir, parayı geri ödeyerek malını kurtarır.
Kanun, rehin karşılığı ödünç veren işletmeler için izin, noter ihtarı, icra yoluyla satış, arta kalan paranın iadesi ve kurtarma hakkı gibi koruyucu kurallar koymuştur (TMK m. 962–968). Bu işi satış görüntüsü altında yapan biri, bu kuralların dışında kalmak isteyebilir. Madde bunun önüne geçer: bu tür satışları meslek olarak yapanlar da aynı kurallara tâbidir.
Gerekçe bu sonucu kanuna karşı hilenin engellenmesi olarak açıklar. Kanuna karşı hile, bir kanun hükmünün uygulanmasından kaçmak için işleme farklı bir hukuki görünüm verilmesidir.
Kural yalnızca bu işi meslek edinmiş kişiler için geçerlidir. İki kişi arasında bir kez yapılan geri alım hakkı tanıyan satış bu maddenin kapsamına girmez.