TMK Madde 949 – Mülkiyetin geçememesi
TMK Madde 949 metni
Teslime bağlı rehin / Rehnin hükümleri / Mülkiyetin geçememesi
Madde 949
Borcun ödenmemesi hâlinde rehinli taşınırın mülkiyetinin alacaklıya geçmesini öngören sözleşme hükmü geçersizdir.
Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.
TMK Madde 949 gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 863 üncü maddesini karşılamaktadır.
Madde hükmü ile taşınmaz rehnine paralel olarak alacaklının rehnedilen taşınırı "temellükü" (lex commissoria) yasaklanmaktadır.
Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.
Açıklama
Madde, borç ödenmezse rehinli taşınırın alacaklının mülkiyetine geçeceğini öngören anlaşmaları geçersiz sayar.
Borç ilişkilerinde güçlü taraf çoğu zaman alacaklıdır. Değeri borçtan çok fazla olan bir mal rehin verilip borç ödenmezse malın alacaklıya kalacağı kararlaştırılırsa borçlu ağır bir kayba uğrayabilir. Kanun bu yüzden böyle bir kaydı baştan yasaklar. Hukuk dilinde bu yasağa "lex commissoria yasağı" denir.
Borç ödenmediğinde alacaklının yolu, rehnin icra yoluyla paraya çevrilmesini istemektir (TMK m. 946). Mal satılır, alacaklı satış bedelinden alacağını alır; arta kalan para rehin verene kalır. Böylece malın gerçek değeri ile borç arasındaki fark borçlunun elinde kalmış olur.
Geçersiz olan, mülkiyetin alacaklıya geçeceğine ilişkin sözleşme hükmüdür. Rehin hakkı ve güvence altına alınan alacak bu yüzden ortadan kalkmaz.
Aynı yasak taşınmaz rehni için de öngörülmüştür (TMK m. 873/2). Gerekçe de hükmün taşınmaz rehniyle paralellik amacı taşıdığını belirtir.