TMK Madde 644 – Elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi

TMK Madde 644 metni

Elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi

Madde 644

Bir mirasçı, terekeye dahil malların tamamı veya bir kısmı üzerindeki elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi isteminde bulunduğu takdirde sulh hâkimi, diğer mirasçılara çağrıda bulunarak belirleyeceği süre içinde varsa itirazlarını bildirmeye davet eder.

Elbirliği mülkiyetinin devamını haklı kılacak bir itiraz ileri sürülmediği veya mirasçılardan biri belirlenen süre içinde paylaşma davası açmadığı takdirde, istem konusu mal üzerindeki elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesine karar verilir.

Terekeye dahil diğer hakların ve alacakların paylar oranında bölünmesi hususunda da yukarıdaki hükümler uygulanır.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 644 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 584 a maddesini karşılamaktadır.

Elbirliği mülkiyetinde malikler kural olarak hep birlikte hareket etmek zorunda olduklarından, bir çok konuda maliklerden birinin karşı koyması durumunda sorunlar çözümsüz kalabilir. Bu da ilişkileri işlemez duruma sokar. Bu sakıncaları dikkate alan kanun koyucu 3678 sayılı Kanunla 584/a maddesini kabul ederek, bu gibi durumlara çözüm bulmak üzere, paylaşım davası açılmaksızın, yani paylaşıma gidilmeksizin de elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi yoluyla maliklerden her birine elde edeceği pay üzerinde tasarruflarda bulunabilme olanağını getirmiştir. 3678 sayılı Kanunla getirilmiş bulunan yürürlükteki hüküm aynen korunmuştur. Sadece maddedeki "iştirak hâlinde mülkiyet" ya da "iştirak hali" yerine, "elbirliği mülkiyeti" terimi kullanılmıştır.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Bir mirasçının istemiyle, tereke malları üzerindeki elbirliği mülkiyetinin paylaşmaya gidilmeden paylı mülkiyete dönüştürülmesini ve bunun usulünü düzenler.

Miras ortaklığında mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahiptir ve tek başlarına tasarruf edemez (TMK m. 640). Paylı mülkiyette ise her paydaşın belirli bir payı vardır ve bu payı satabilir, rehnedebilir; alacaklıları da bu payı haczettirebilir (TMK m. 688). Dönüşümle her mirasçı, miras payı oranında taşınmazın paydaşı olur. Örneğin üç çocuğun elbirliğiyle sahip olduğu bir daire, dönüşümden sonra her birine üçte bir pay düşen paylı mülkiyete geçer.

Usul şöyledir:

• Mirasçılardan biri, terekenin tamamı veya bir kısmı için sulh hâkiminden dönüşüm ister.
• Hâkim diğer mirasçılara çağrıda bulunur ve itirazlarını bildirmeleri için bir süre belirler.
• Bu süre içinde elbirliği mülkiyetinin sürmesini haklı kılacak bir itiraz gelmezse veya mirasçılardan biri paylaşma davası açmazsa, hâkim dönüşüme karar verir.

Aynı kurallar terekedeki diğer hakların ve alacakların paylar oranında bölünmesinde de uygulanır.

Mirasçılar bu sonuca mahkemeye gitmeden de ulaşabilir. Paylaşma sözleşmesiyle elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesini kararlaştırabilirler (TMK m. 676/2). Bu madde, mirasçılardan biri buna yanaşmadığında işe yarar.

Dönüşüm, miras ortaklığını tamamen sona erdirmez; yalnızca mülkiyet biçimini değiştirir. Paydaşlardan biri payını üçüncü bir kişiye satarsa diğer paydaşlar yasal önalım hakkını kullanabilir (TMK m. 732). Paydaşlar ileride ortaklığın giderilmesini de isteyebilir.

Mirasçılardan biri yurt dışında yaşadığı veya işlemlere katılmadığı için tapuda hiçbir işlem yapılamıyorsa, bu yol diğer mirasçılara kendi paylarını değerlendirme imkânı verir.

Gerekçeye göre bu hüküm eski Kanuna 3678 sayılı Kanunla eklenmişti ve yeni Kanuna terim değişikliği dışında aynen alınmıştır.