TMK Madde 590 – Defter tutma

TMK Madde 590 metni

Defter tutma

Madde 590

Aşağıdaki sebeplerden birinin gerçekleşmesi hâlinde sulh hâkimi terekenin defterinin tutulmasına karar verir:

1. Mirasçılar arasında vesayet altına alınmış olan veya alınması gereken kimse varsa,

2. Mirasçılardan biri uzun süreden beri bulunamıyorsa ve temsilcisi de yoksa,

3. Mirasçılardan veya ilgililerden biri, ölüm tarihinden başlayarak bir ay içinde istemde bulunursa,

Defter tutma işlemi gecikmeksizin tamamlanır.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 590 gerekçesi

Madde yürürlükteki Kanunun 532 nci maddesinden kısmen alınmıştır. Birinci fıkra hükmü anlaştırılmak suretiyle kaleme alınmıştır. Hüküm değişikliği yoktur.

(1) ve (2) numaralı bent hükümleri daha anlaşılır bir şekilde kaynak Kanuna uygun olarak kaleme alınmıştır.

Maddenin (3) numaralı bent hükmünde, mirasçılardan veya ilgililerden birinin istemi üzerine defter tutma istemi, bir aylık bir süreye tâbi tutulmuştur.

Maddenin ikinci fıkrasında, yürürlükteki metinden farklı olarak defter tutma işleminin "bir ay içinde ikmal olunması" hükmü yerine bu işlemlerin "gecikmeksizin tamamlanması" hükmü getirilmiştir. Zira defter tutma ile ilgili işlemin bir çok olaylarda bir ay içinde tamamlanması olanaksızdır. Kanunda böyle bir sürenin konulması çoğu zaman kağıt üzerinde kalmaktadır. Gerçekçi bir yaklaşımla, uygulanması olanaksız böyle bir süre konulması yerine, "gecikmeksizin" ölçüsü konularak, her somut olayın niteliğine göre bu işlemlerin tamamlanması olanağı getirilmiştir.

Defter tutma ve mühürleme işlemleri, yürürlükteki metinde bir arada düzenlenmiştir. Uygulamadaki ihtiyaçlar göz önüne alınarak bu hususların ayrı hükümlerde ve ayrıntılı olarak düzenlenmesinin uygun olacağı düşünülmüş ve bu maksatla defter tutma ve mühürleme farklı maddelerde düzenlenmiştir.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Sulh hâkiminin hangi hâllerde koruma önlemi olarak terekenin defterinin tutulmasına karar vereceğini düzenler.

Bu defter, mirasbırakandan kalan mal ve hakların listesidir. Amacı, terekenin ölüm sonrasındaki durumunu tespit ederek malların kaçırılmasını ve ileride çıkabilecek anlaşmazlıkları önlemektir. Mirasçının istemiyle tutulan resmî defterle (TMK m. 619 vd.) karıştırılmamalıdır. Resmî defter, mirasçının borçlardan sorumluluğunu sınırlayabilir; buradaki defter ise yalnızca bir koruma önlemidir.

Sulh hâkimi üç durumda defter tutulmasına karar verir:

• Mirasçılar arasında vesayet altında olan veya vesayet altına alınması gereken biri varsa. Örneğin ana ve babası hayatta olmayan küçük bir mirasçının hakları bu yolla korunur.
• Mirasçılardan biri uzun süredir bulunamıyorsa ve onu temsil eden kimse yoksa.
• Mirasçılardan biri veya başka bir ilgili, ölüm tarihinden başlayarak bir ay içinde bunu isterse.

Defter tutma işlemi gecikmeksizin tamamlanır. Gerekçeye göre eski Kanundaki bir aylık tamamlama süresi uygulamada çoğu zaman tutulamadığı için kaldırılmış, her olayın niteliğine göre işlemin tamamlanmasına imkân tanınmıştır.

Bu defterin tutulmasının mirasçılar için önemli bir sonucu vardır. Defter tutulmuşsa üç aylık ret süresi, sulh hâkiminin yazımın bittiğini mirasçılara bildirmesiyle başlar (TMK m. 607). Mühürleme ise ayrı bir önlem olarak TMK m. 591'de düzenlenmiştir.