TMK Madde 504 – İrade sakatlığı

TMK Madde 504 metni

İrade sakatlığı

Madde 504

Mirasbırakanın yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama etkisi altında yaptığı ölüme bağlı tasarruf geçersizdir. Ancak, mirasbırakan yanıldığını veya aldatıldığını öğrendiği ya da korkutma veya zorlamanın etkisinden kurtulduğu günden başlayarak bir yıl içinde tasarruftan dönmediği takdirde tasarruf geçerli sayılır.

Ölüme bağlı tasarrufta kişinin veya şeyin belirtilmesinde açık yanılma hâlinde mirasbırakanın gerçek arzusu kesin olarak tespit edilebilirse, tasarruf bu arzuya göre düzeltilir.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 504 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 451 inci maddesini karşılamaktadır.

Yürürlükteki Kanunun 451 inci maddesinin kenar başlığı "Batıl tasarruflar" şeklindedir. Durum, İsviçre Medenî Kanununda da böyledir. Fakat madde incelendiği zaman, genel olarak ölüme bağlı tasarrufların hükümsüzlüğünü genel olarak düzenlemenin söz konusu olmadığı, sadece irade sakatlığı hâlinde, miras bırakanın yanıldığını veya aldatıldığını öğrenmesinden ya da korkutma veya zorlamanın etkisinden kurtulmasından sonraki davranışına göre, ölüme bağlı tasarrufun (akıbetinin) düzenlendiği görülmektedir. Söz konusu tarihten itibaren bir yıl içinde, mirasbırakan tasarruftan dönmediği takdirde, tasarruf geçerlilik kazanacaktır. Mirasbırakanın sakat irade beyanı ile yaptığı vasiyetnameden; bir yıllık hak düşürücü süre içinde dönmemiş olması hâlinde, ölümünden sonra artık onun mirasçıları iptal davası açma hakkına sahip değildir. Miras sözleşmeleri açısından ise, mirasbırakan artık bir yıllık sürenin geçmesiyle, sözleşmeden tek taraflı olarak dönemeyeceği gibi, ölümünden sonra mirasçıları da ölüme bağlı tasarrufu iptal ettiremeyeceklerdir.

Maddenin düzenlediği asıl konu dikkate alınarak kenar başlık "İrade sakatlığı" tarzında ifade edilmiştir.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama etkisiyle yapılan vasiyetname ve miras sözleşmesi geçersizdir; mirasbırakan bir yıl içinde dönmezse geçerli hâle gelir.

İrade sakatlığı, kişinin iradesinin serbest ve doğru bilgiye dayalı olarak oluşmamasıdır. Madde dört hâli sayar:

• Yanılma: mirasbırakanın bir konuda kendiliğinden yanlış bir düşünceye kapılması.
• Aldatma: bu yanlış düşüncenin bir başkası tarafından kasten oluşturulması.
• Korkutma ve zorlama: mirasbırakanın tehdit veya baskı altında tasarrufta bulunması.

Mirasbırakan sağken durumu düzeltme imkânına sahiptir. Yanıldığını veya aldatıldığını öğrendiği ya da baskıdan kurtulduğu günden başlayarak bir yıl içinde tasarruftan dönmezse tasarruf geçerli sayılır. Gerekçe bu süreyi hak düşürücü süre olarak nitelendirir. Hak düşürücü süre, dolmasıyla hakkın kendisinin sona erdiği süredir. Süre geçtikten sonra mirasçılar da irade sakatlığına dayanarak iptal davası açamaz. Vasiyetnameden dönme yeni bir vasiyetnameyle veya vasiyetnameyi yok ederek yapılabilir (TMK m. 542, 543). Gerekçeye göre miras sözleşmesinde de mirasbırakan bu bir yıl içinde sözleşmeden tek taraflı dönebilir; süre geçince bu imkân kalmaz.

Mirasbırakan durumu hiç öğrenmeden veya bir yıllık süre dolmadan ölürse mirasçılar ya da vasiyet alacaklıları iptal davası açabilir (TMK m. 557/2). Dava, iptal sebebinin öğrenilmesinden başlayarak bir yıl içinde ve her hâlde TMK m. 559'daki uzun süreler dolmadan açılmalıdır. Mirasbırakanı aldatma, korkutma veya zorlamayla tasarrufa yönelten kişi ayrıca mirastan yoksun kalır (TMK m. 578).

İkinci fıkra açık yanılmayı ayrıca düzenler. Vasiyetnamede bir kişinin veya malın adı yanlış yazılmışsa ama mirasbırakanın kimi veya neyi kastettiği kesin olarak anlaşılabiliyorsa tasarruf iptal edilmez, bu gerçek arzuya göre düzeltilir. Örneğin yeğeninin adını yanlış yazan mirasbırakanın kastettiği kişi başka delillerle kesin olarak belirlenebiliyorsa kazandırma o kişiye yapılmış sayılır.