TMK Madde 48 – Hak ehliyeti

TMK Madde 48 metni

Hak ehliyeti

Madde 48

Tüzel kişiler, cins, yaş, hısımlık gibi yaradılış gereği insana özgü niteliklere bağlı olanlar dışındaki bütün haklara ve borçlara ehildirler.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 48 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 46 ncı maddesini karşılamaktadır.

Maddenin kenar başlığında, yürürlükteki metnin kenar başlığındaki "Medenî haklardan istifade" deyimi yerine, teknik ve daha doğru bir ifade olan hem kaynak Kanunda hem de 1984 tarihli Öntasarıda kullanılan "Hak ehliyeti" terimi tercih edilmiştir.

Hüküm değişikliği yoktur; madde içerik itibarıyla yürürlükteki metnin aynıdır. Böylece, yaradılış gereği sadece insanlara özgü olan ve maddede "...cins, yaş, hısımlık gibi..." ifadesiyle sınırlayıcı olarak sayılmayan nitelikler dışındaki bütün haklara ve borçlara tüzel kişilerin de ehil olduğu vurgulanmak suretiyle gerçek ve tüzel kişilerin ehliyet eşitliğini esas alan medenî hukuk yaklaşımı muhafaza edilmektedir. Ancak, yürürlükteki metinde kullanılan "...bütün hakları iktisap ve borçları iltizam edebilirler" tarzındaki ifade, "... bütün haklara ve borçlara ehildirler." şeklinde değiştirilmiştir. Nitekim, hak ehliyeti kavramı, haklara ve borçlara ehil olma şeklinde açıklandığı için kaynak Kanunda da (m. 53) aynı ifade kullanılmaktadır.

1984 tarihli Öntasarının 47 nci maddesinde yer alan "Özel hükümler saklıdır." şeklindeki ikinci fıkranın maddeye alınması, kaynak Kanun da izlenmek suretiyle, gereksiz görülmüştür.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Madde, tüzel kişilerin hak ehliyetini, yani haklara ve borçlara sahip olabilme yeteneğinin sınırını belirler.

Kural, gerçek kişilerle eşitliktir. Gerçek kişiler için aynı ilke TMK m. 8'de yer alır. Tüzel kişi de mülk edinebilir, sözleşmenin tarafı olabilir, alacaklı veya borçlu olabilir. Vasiyetname ile mirasçı atanabilir veya kendisine vasiyet bırakılabilir.

Sınır, yalnızca insan olmaya bağlı niteliklerdir. Madde bunlara cins, yaş ve hısımlık örneklerini verir. Bu yüzden bir tüzel kişi evlenemez, evlat edinemez, velayet hakkına sahip olamaz. Gerekçeye göre sayılan örnekler sınırlayıcı değildir; yaradılış gereği insana özgü başka nitelikler de aynı sonucu doğurur.

Kişilik haklarının bir kısmı da tüzel kişilere tanınır. Adın, itibarın ve şerefin korunması bunlara örnektir. Hayat ve vücut bütünlüğü gibi yalnızca insana ait değerler ise tüzel kişi için söz konusu olmaz.

Hak ehliyeti, hakları kendi işlemleriyle kullanabilme anlamına gelen fiil ehliyetinden farklıdır. Bir tüzel kişi hak ehliyetine kuruluşla sahip olur; kendi adına işlem yapabilmesi ise gerekli organlarını oluşturmasına bağlıdır (TMK m. 49 ve 50). Derneklerde amaç ve faaliyet konularının da hak ve fiil ehliyetinin kapsamını belirlediği TMK m. 90'ın gerekçesinde belirtilmiştir.

Gerekçeye göre madde içerik olarak 743 sayılı eski Medenî Kanunun 46. maddesinin aynısıdır. Kenar başlığındaki "Medenî haklardan istifade" ifadesi "Hak ehliyeti" olarak, metindeki "bütün hakları iktisap ve borçları iltizam edebilirler" ifadesi de "bütün haklara ve borçlara ehildirler" olarak değiştirilmiştir.