TMK Madde 364 – Nafaka yükümlüleri

TMK Madde 364 metni

Nafaka yükümlüleri

Madde 364

Herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyu ve altsoyu ile kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür.

Kardeşlerin nafaka yükümlülükleri, refah içinde bulunmalarına bağlıdır.

Eş ile ana ve babanın bakım borçlarına ilişkin hükümler saklıdır.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 364 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 315 ve kısmen de 316 nci maddesini karşılamaktadır.

Madde, İsviçre Medenî Kanununun 328 inci maddesinden esinlenen 1984 tarihli Öntasarının 297 nci maddesinden alınmıştır. Ancak birinci fıkrada "...önemli ölçüde geçim sıkıntısına" düşmekten söz eden Öntasarı yerine, kaynaktaki gibi "...yoksulluğa düşmek" deyimi tercih edilmiştir. "Nafaka" terimi ise çok yerleşmiş olması itibarıyla aynen konulmuştur. Maddenin ikinci fıkrasındaki hüküm, yürürlükteki Kanunun 316 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer almaktadır. Maddeye eklenen üçüncü fıkra ile eşlerin birbirine, ana ve babanın ergin olmayan çocuklarına karşı bakım borçlarına ilişkin özel hükümlerin saklı olduğu vurgulanmıştır.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşecek üstsoy, altsoy ve kardeşlere nafaka verme yükümlülüğünü, yani yardım nafakasını düzenler. Boşanmadan sonra eşler arasındaki yoksulluk nafakası (TMK m. 175) ve ana babanın çocuğun bakımı için ödediği nafaka (TMK m. 327 vd.) bundan ayrıdır. Yardım nafakası, yakın kan hısımları arasındaki dayanışmaya dayanır.

Nafaka isteyebilecek ve nafaka vermekle yükümlü olabilecek kişiler sınırlıdır:

• Üstsoy: anne, baba, büyük anne, büyük baba gibi kişinin doğrudan bağlı olduğu önceki kuşaklar.
• Altsoy: çocuklar, torunlar ve onların çocukları.
• Kardeşler.

Kayın hısımları, örneğin kayınvalide veya gelin, ya da amca, dayı, hala, teyze gibi diğer hısımlar bu kapsamda değildir.

Nafaka istenebilmesi için kişinin yardım görmediği takdirde yoksulluğa düşecek olması gerekir. Yoksulluk, kişinin barınma, beslenme, giyinme ve sağlık gibi temel ihtiyaçlarını kendi geliri ve malvarlığıyla karşılayamaması demektir. Alışılmış daha yüksek bir yaşam düzeyini sürdürmek için yardım nafakası istenemez.

Kardeşler bakımından ek bir şart vardır. Kardeş ancak refah içindeyse, yani kendi ve ailesinin geçimini rahatça sağladıktan sonra da yardım edebilecek durumdaysa nafaka ile yükümlü olur. Üstsoy ve altsoy için bu şart aranmaz; onların ödeyeceği nafaka malî güçlerine göre belirlenir (TMK m. 365/2).

Üçüncü fıkra, eşlerin birbirine ve ana ve babanın ergin olmayan çocuklarına karşı bakım borçlarına ilişkin özel hükümlerin saklı olduğunu belirtir. Örneğin ergin olmayan bir çocuğun bakımı öncelikle ana ve babanın yükümlülüğüdür (TMK m. 327).

Nafaka davasının hangi sırayla kime karşı açılacağı, miktarın nasıl belirleneceği ve yetkili mahkeme TMK m. 365'te düzenlenmiştir.

Nafaka alacaklısı ile yükümlüsü farklı ülkelerde yaşıyorsa, nafaka talebine alacaklının mutad meskeninin, yani alışkanlık hâlinde yaşadığı yerin hukuku uygulanır (MÖHUK m. 19). Örneğin Almanya'da yaşayan yoksul bir anne, Türkiye'deki oğlundan nafaka isterse uyuşmazlığa Alman hukuku uygulanır.