TMK Madde 339 – Genel olarak

TMK Madde 339 metni

Velâyetin kapsamı / Genel olarak

Madde 339

Ana ve baba, çocuğun bakım ve eğitimi konusunda onun menfaatini göz önünde tutarak gerekli kararları alır ve uygularlar.

Çocuk, ana ve babasının sözünü dinlemekle yükümlüdür.

Ana ve baba, olgunluğu ölçüsünde çocuğa hayatını düzenleme olanağı tanırlar; önemli konularda olabildiğince onun düşüncesini göz önünde tutarlar.

Çocuk, ana ve babasının rızası dışında evi terkedemez ve yasal sebep olmaksızın onlardan alınamaz.

Çocuğun adını ana ve babası koyar.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 339 gerekçesi

Madde kısmen yürürlükteki Kanunun 264 üncü maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarını karşılamaktadır. Yürürlükteki maddenin birinci fıkrası velayetin kapsamıyla ilgili olmadığı için, bu maddeye alınmıştır.

Madde, İsviçre Medenî Kanununun dört fıkralık 301 inci maddesi hükmü örnek alınmak suretiyle beş fıkra hâlinde kaleme alınmıştır.

Birinci fıkraya göre, ana ve baba çocuğun menfaatini göz önünde tutarak onun bakımı ve eğitimi hususunda karar alır ve uygularlar.

İkinci fıkra ise, içerik olarak, yürürlükteki Kanunun 264 üncü maddesinin ikinci fıkrasının birinci cümlesi hükmüyle aynıdır.

Üçüncü fıkradaki hüküm, velayet altındaki ayırt etme gücüne sahip çocuğun kendi işlerinde olanak bulundukça söz sahibi olabilmesindeki yarar fikrine dayanmaktadır. Yürürlükteki metnin ikinci fıkrasında yer alan, beden ve akılca sakatlarla ilgili olan hüküm, bir sonraki "Eğitim" kenar başlıklı maddeye alınmıştır.

Dördüncü fıkra, yürürlükteki Kanunun 262 nci maddesinin birinci cümlesinde dile getirilen ve çocuğun yasal sebep olmadıkça ana ve babadan alınamayacağını ifade eden esas ile birlikte çocuğun da evi ana ve babasının rızası dışında terkedemeyeceğini belirtmektedir.

Beşinci fıkra, yürürlükteki Kanunun 264 üncü maddesinin son fıkrasındaki kuralı tekrar etmektedir.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Bu madde velayetin içeriğini düzenler: ana ve babanın çocuğun bakım ve eğitimine ilişkin karar yetkisi, çocuğun söz dinleme yükümlülüğü, görüşünün alınması, evden ayrılamaması ve ad koyma.

Birinci fıkraya göre çocuğun bakımı ve eğitimiyle ilgili kararları ana ve baba alır ve uygular. Okul seçimi, sağlık tedavisi, oturulacak yer ve günlük hayatın düzeni bu kapsamdadır. Bu yetki kullanılırken ölçüt çocuğun menfaatidir.

İkinci fıkra çocuğun ana ve babasının sözünü dinleme yükümlülüğünü koyar. Bu yükümlülük, çocuğun menfaatini gözetme ilkesiyle birlikte anlaşılmalıdır.

Üçüncü fıkra çocuğa olgunluğu ölçüsünde söz hakkı tanır. Ana ve baba, çocuğa hayatını düzenleme imkânı vermeli ve önemli konularda olabildiğince onun düşüncesini dikkate almalıdır. Çocuk büyüdükçe kendi hayatı üzerindeki etkisi de artar.

Dördüncü fıkraya göre çocuk ana ve babasının rızası olmadan evi terk edemez. Çocuk da yasal bir sebep olmadan ana ve babasından alınamaz. Yasal sebeplere örnek olarak hâkimin çocuğu bir aile yanına veya kuruma yerleştirmesi (TMK m. 347) ve velayetin kaldırılması (TMK m. 348) gösterilebilir.

Beşinci fıkraya göre çocuğun adını ana ve babası koyar. Adın sonradan değiştirilmesi TMK m. 27'deki şartlara bağlıdır.

Çocuk velayet hakkını ihlal edecek biçimde yurt dışına götürülür veya orada alıkonulursa, Türkiye ile birlikte Almanya ve Hollanda'nın da taraf olduğu 1980 tarihli Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi uyarınca çocuğun iadesi istenebilir.

Gerekçedeki "yürürlükteki Kanun", 743 sayılı eski Medenî Kanundur.