TMK Madde 311 – Koşulları

TMK Madde 311 metni

Küçüklerin evlât edinilmesi / Ana ve babanın rızası / Rızanın aranmaması / Koşulları

Madde 311

Aşağıdaki hâllerde ana ve babadan birinin rızası aranmaz:

l. Kim olduğu veya uzun süreden beri nerede oturduğu bilinmiyorsa veya ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksun bulunuyorsa,

2. Küçüğe karşı özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmiyorsa.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 311 gerekçesi

Hükümde sınırlayıcı olarak sayılan hâllerden biri kendisi açısından gerçekleşmiş olan ana veya babanın rızasının aranmayacağını belirten bu madde İsviçre Medenî Kanununun 265c maddesinden alınmıştır. Madde, esasen, yürürlükteki Kanunun 254a maddesinin kısmen yeniden kaleme alınmış şeklidir. Maddenin (II) numaralı bendindeki özen gösterme ihlâli, çocuğa karşı ciddî özen yükümlülüğünün yeterince yerine getirilmemesidir. Özen yükümlülüğünün yeterince yerine getirilip getirilmediğini, takdir yetkisine dayanarak hâkim değerlendirir.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Madde, evlât edinmede ana veya babadan birinin rızasının hangi istisnai durumlarda aranmayacağını sınırlı olarak sayar.

Ana ve babanın rızası evlât edinmenin kural olarak vazgeçilmez koşuludur (TMK m. 309). Ancak bazı durumlarda bu rızayı almak imkânsızdır ya da rızanın aranması küçüğün yararına ters düşer. Madde bu hâlleri sınırlı olarak sayar. Ana veya babanın rızası şu durumlarda aranmaz:

• kim olduğu bilinmiyorsa, örneğin terk edilmiş bir bebekte,
• uzun süreden beri nerede oturduğu bilinmiyorsa,
• sürekli olarak ayırt etme gücünden yoksunsa,
• küçüğe karşı özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmiyorsa.

Son hâlde gerekçe, çocuğa karşı ciddî bir özen eksikliğini arar; özen yükümlülüğünün yeterince yerine getirilip getirilmediğini hâkim takdir yetkisine dayanarak değerlendirir. Çocukla uzun süre hiç ilgilenmemek, bakımını ve ihtiyaçlarını tamamen başkalarına bırakmak buna örnek olarak gösterilebilir.

Bu hâller yalnızca durumu gerçekleşen ana veya baba bakımından sonuç doğurur. Örneğin babanın nerede olduğu bilinmiyorsa onun rızası aranmaz; ananın rızası ise yine gerekir.

Rızanın aranmamasına hangi mahkemenin ve hangi aşamada karar vereceği TMK m. 312'de düzenlenmiştir. Özen yükümlülüğünü yerine getirmediği için rızası aranmayan ana veya babaya bu karar yazılı olarak bildirilir (TMK m. 312/3). Gerekçede söz edilen bent, maddenin 2 numaralı bendidir.