TMK Madde 282 – Genel olarak soybağının kurulması

TMK Madde 282 metni

Genel olarak soybağının kurulması

Madde 282

Çocuk ile ana arasında soybağı doğumla kurulur.

Çocuk ile baba arasında soybağı, ana ile evlilik, tanıma veya hâkim hükmüyle kurulur.

Soybağı ayrıca evlât edinme yoluyla da kurulur.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 282 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunda mevcut olmayan bu madde yazılırken, kaynak İsviçre Medenî Kanununda yapılan 1976 tarihli değişiklik örnek alınmıştır (md.252). Hüküm, çocuk ile ana ve baba arasındaki soybağının hukuken nasıl kurulacağını düzenleyen ve ayrıca evlât edinen ile evlât edinilen arasında da sözleşmeden doğan bir soybağının kurulabileceğine işaret eden, genel bir giriş hükmüdür.

Maddenin birinci fıkrası, aslında doğal ve hukukî bir gerçeği dile getirmekle birlikte, bir medenî kanunun soybağını düzenleyen hükümlerinde, çocuk ile baba arasında olduğu gibi, çocuk ile ana arasındaki soybağının da nasıl kurulduğunu açıklayan bir hükmün bulunması gerekliliğini yerine getirmektedir. Maddenin kenar başlığı da zaten "Genel olarak soybağının kurulması"dır ve bu genel hükümde, çocuk ile baba arasındaki soybağının nasıl kurulduğu meselesinden önce, çocuk ile ana arasındaki soybağının nasıl kurulduğu meselesinin açıklanması uygun görülmüştür. Böylece birinci fıkra, "çocuğun anası, onu doğuran kadındır" şeklindeki doğal hukuk ilkesinin Kanunun soybağına ilişkin hükümlerinin en başında açıkça ifade edilmesini sağlamaktadır. Bu ilke, yürürlükteki Kanunda, "sahih olmayan nesep" açısından 290 inci maddede zikredilmektedir.

İkinci fıkrada, çocuk ile baba arasındaki soybağının kurulmasını sağlayan hukukî olaylar sayılmaktadır. Buna göre, çocuk ile babası arasındaki soybağının hukuken doğmasına veya kurulmasına kaynaklık eden hukukî olaylar, seçenek olarak, evlilik, tanıma veya hâkim kararıdır. Fıkradaki "evlilik" terimi, hem çocuğun doğduğu sırada ana ile baba (veya babalığı karine olarak kabul edilen koca) arasında mevcut olan evliliği, hem de çocuk doğduktan sonra ana ve baba arasında yapılan evliliği kapsamakta ve "Kocanın Babalığı" başlığını taşıyan İkinci Ayırımda düzenlenmektedir. Baba ile çocuk arasında soybağının kurulmasını sağlayan diğer hukukî olaylar, bir başka ifadeyle tanıma ve hâkim kararı (babalık hükmü) ise Üçüncü Ayırımda düzenlenmektedir.

Maddenin üçüncü fıkrasında ise, sözleşmeden doğan (akdî) soybağının kurulmasını sağlayan "evlât edinme", soybağının kurulmasını sağlayan bir başka kaynak olarak zikredilmektedir. Evlât edinmeye ilişkin hükümler, Dördüncü Ayırımda yer almaktadır.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Madde, çocuk ile ana ve baba arasındaki soybağının hangi yollarla kurulduğunu sayan genel giriş hükmüdür; soybağına ilişkin diğer kuralların çıkış noktasıdır.

Soybağı, çocuk ile ana ve babası arasındaki hukuki bağdır. Velayet, nafaka, miras ve soyadı gibi pek çok sonuç bu bağa dayanır. Biyolojik bağ tek başına yetmez; soybağının hukuken kurulmuş olması gerekir.

Ana ile soybağı doğumla kurulur. Çocuğu doğuran kadın, hukuken onun anasıdır. Bunun için tanıma veya mahkeme kararı gerekmez; ananın evli olup olmaması da sonucu değiştirmez.

Baba ile soybağı üç yoldan biriyle kurulur:

• Ana ile evlilik. Evlilik içinde veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası kocadır (TMK m. 285). Evlilik dışında doğan çocuğun ana ve babası sonradan birbiriyle evlenirse soybağı yine kendiliğinden kurulur (TMK m. 292).
• Tanıma. Baba, nüfus memuruna veya mahkemeye yazılı başvuruyla, resmî senetle ya da vasiyetnameyle çocuğu tanıyabilir (TMK m. 295).
• Hâkim hükmü. Ana veya çocuk babalık davası açarak soybağının mahkemece kurulmasını isteyebilir (TMK m. 301).

Üçüncü fıkraya göre soybağı evlât edinmeyle de kurulur. Evlât edinme mahkeme kararıyla gerçekleşir (TMK m. 315) ve evlât edinen ile evlâtlık arasında ana-baba ile çocuk ilişkisine benzer bir bağ doğurur (TMK m. 314).

743 sayılı eski Medenî Kanun, gerekçede de anlatıldığı gibi, çocukları "nesebi sahih" ve "nesebi sahih olmayan" diye ayırıyordu. 4721 sayılı Kanun bu ayrımı kaldırmıştır. Örneğin evlilik dışında doğup tanıma veya hâkim hükmüyle babasıyla soybağı kurulan çocuk, baba yönünden evlilik içi hısımlar gibi mirasçı olur (TMK m. 498). Gerekçede geçen "yürürlükteki Kanun" bu eski Kanundur.

Çocuk yurt dışında doğmuşsa veya ana ve baba farklı ülkelerin vatandaşıysa soybağının kurulmasına hangi ülke hukukunun uygulanacağı MÖHUK m. 16'ya göre belirlenir. Kural olarak çocuğun doğum anındaki millî hukuku esas alınır.