TMK Madde 242 – Yönetim, yararlanma ve tasarruf

TMK Madde 242 metni

Yönetim, yararlanma ve tasarruf

Madde 242

Mal ayrılığı rejiminde eşlerden her biri, yasal sınırlar içerisinde kendi malvarlığı üzerinde yönetim, yararlanma ve tasarruf haklarını korur.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 242 gerekçesi

Maddeyle eşlerin seçimlik rejim olarak mal ayrılığı sistemini seçebilme olanağı getirilmiştir. Ülkemizde geniş bir uygulama alanı bulan ve uzun yıllardan beri toplum tarafından yakından bilinen yürürlükteki Kanunda mevcut mal ayrılığı rejiminin tercih edilmesi mümkündür. Eşlere bu olanağın tanınması amacıyla İsviçre'de olduğu gibi klasik mal ayrılığı rejimi, seçimlik rejim olarak kabul edilmiştir. Bu durumda eşlerin herbiri kendi malvarlığının yönetim, yararlanma ve tasarruf yetkisine sahiptir. Ancak, söz konusu yönetim ve yararlanma hakkı maddede belirtildiği üzere "yasal sınırlar" içerisinde mevcuttur. Örneğin hâkim, evlenmenin genel hükümlerinde öngörüldüğü üzere, bu rejimde de eşlerden birisinin istemi üzerine ailenin geçimi için her birinin yapacağı parasal katkıyı belirleyebilir (m. 196) veya ailenin korunması amacıyla eşlerin kendi malvarlıkları üzerindeki tasarruf yetkisini sınırlayabilir.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Madde, mal ayrılığı rejiminde her eşin kendi malvarlığını yönetme, ondan yararlanma ve üzerinde tasarruf etme yetkisini koruduğunu düzenler.

Mal ayrılığı, eşlerin mallarının evlilik boyunca da evlilik sona erdiğinde de tamamen ayrı kaldığı rejimdir. Evlilik sırasında edinilen mallar paylaşılmaz; her eş kendi adına edindiği malın tek sahibidir. Gerekçede söz edilen "yürürlükteki Kanun", yani 743 sayılı eski Medenî Kanun döneminde yasal rejim buydu. Bugün yasal rejim edinilmiş mallara katılmadır (TMK m. 202). Mal ayrılığı ise iki yolla uygulanır:

• Eşler noterde yapacakları bir mal rejimi sözleşmesiyle bu rejimi seçebilir (TMK m. 205).
• Haklı bir sebep varsa hâkim, eşlerden birinin istemiyle mevcut rejimin mal ayrılığına dönüşmesine karar verebilir (TMK m. 206). Mal ortaklığında eşlerden biri iflas ederse rejim kendiliğinden mal ayrılığına dönüşür (TMK m. 209).

Eşlerin yetkileri "yasal sınırlar" içindedir. Evliliğin genel hükümleri bu rejimde de geçerlidir. Örneğin bir eş, aile konutu kendisine ait olsa bile diğer eşin açık rızası olmadan onu devredemez veya aile konutuna ilişkin kira sözleşmesini feshedemez (TMK m. 194). Hâkim, ailenin geçimi için eşlerin yapacağı parasal katkıyı belirleyebilir (TMK m. 196) ve gerektiğinde bir eşin belirli mallar üzerindeki tasarruf yetkisini sınırlayabilir (TMK m. 199).

Mal ayrılığında ispat, borçlardan sorumluluk ve paylı malın bir eşe verilmesi konularında paylaşmalı mal ayrılığına ilişkin hükümler uygulanır (TMK m. 243).

Yurt dışında yaşayan çiftler, yaşadıkları ülkede yaptıkları bir evlilik sözleşmesiyle mal ayrılığını seçmiş olabilir. Böyle bir seçimin Türkiye'deki etkisi, mal rejimine uygulanacak hukuku belirleyen MÖHUK m. 15'e göre değerlendirilir.