TMK Madde 233 – Genel olarak

TMK Madde 233 metni

Mal rejiminin sona ermesi ve tasfiye / Değerin belirlenmesi / Gelir değeri / Genel olarak

Madde 233

Bir eşin malik olarak bizzat işletmeye devam ettiği veya sağ kalan eş ya da altsoyundan birinin kendisine bir bütün olarak özgülenmesini istemeye haklı olduğu bir tarımsal işletme için değer artışından alacağı pay ve katılma alacağı, bunların gelir değeri göz önünde tutularak hesaplanır.

Tarımsal işletmenin maliki veya mirasçıları, diğer eşe karşı ileri sürebilecekleri değer artışı payının veya katılma alacağının, işletmenin sadece sürüm değeri üzerinden hesaplanmasını isteyebilir.

Değerlendirmeye ve işletmenin kazancından mirasçılara pay ödenmesine ilişkin miras hukuku hükümleri kıyas yoluyla uygulanır.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 233 gerekçesi

Madde İsviçre Medenî Kanununun 212 nci maddesini karşılamaktadır.

Maddenin birinci fıkrası, bir bütün olarak özgülenecek bir tarımsal işletme söz konusu olduğunda değer artışından alınacak pay ve katılma alacağının, bunların gelir değerine göre hesaplanacağını öngörmektedir. Eşlerden biri, bir tarımsal işletmeyi bizzat işletmeye devam ettiği veya böyle bir tarımsal işletmenin sağ kalan eşe ya da altsoyundan birine bir bütün olarak özgülendiğinde, tarımsal işletme için değer artışından bu kişinin alacağı pay ve katılma alacağı bu tarımsal işletmenin gelir değeri esas alınarak hesaplanacaktır.

Maddenin ikinci fıkrası tarımsal işletmenin malik veya mirasçılarına, diğer eşe karşı ileri sürebilecekleri değer artışı payının veya katılma alacağının, işletmenin sadece sürüm değeri üzerinden hesaplanmasını isteme yetkisini tanımıştır.

Maddenin üçüncü fıkrası bu gibi hâllerde değerlendirmeye ve işletmenin kazancından mirasçılara pay ödenmesine ilişkin olan miras hukukunun ilgili hükümlerinin de amaca elverişli olduğu oranda uygulanacağını öngörmüştür.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Madde, tarımsal işletmeler için değer artış payı ve katılma alacağının, piyasa değeri yerine işletmenin getirdiği gelire dayanan gelir değeri üzerinden hesaplanmasını düzenler.

Tasfiyede kural, malların sürüm değeriyle, yani piyasa değeriyle hesaba katılmasıdır (TMK m. 232). Tarım arazilerinin piyasa değeri, işletmenin tarımsal faaliyetle sağladığı gelirin çoğu zaman çok üstündedir. Gelir değeri, işletmenin olağan biçimde işletildiğinde getireceği gelire göre hesaplanan değerdir ve genellikle piyasa değerinden düşüktür. Bu değerin esas alınması, işletmeyi sürdürecek kişinin diğer eşe yüksek bir alacak ödemek için işletmeyi satmak zorunda kalmasının önüne geçer.

Gelir değeri iki durumda uygulanır:

• Malik eş tarımsal işletmeyi bizzat işletmeye devam ediyorsa.
• Mal rejimi ölümle sona ermiş ve sağ kalan eş ya da ölenin altsoyundan biri işletmenin bir bütün olarak kendisine verilmesini istemeye hakkı olan kişiyse. Altsoy, kişinin çocukları, torunları ve onların çocuklarıdır.

İkinci fıkra ters yöndeki durumu düzenler. İşletmenin maliki veya mirasçıları diğer eşten değer artış payı veya katılma alacağı isteyecek konumdaysa, bu alacağın işletmenin yalnız sürüm değeri üzerinden hesaplanmasını isteyebilir.

Üçüncü fıkraya göre işletmenin değerlendirilmesinde ve işletmenin kazancından mirasçılara pay ödenmesinde, miras hukukundaki tarımsal işletmelere ilişkin hükümler kıyasen uygulanır. Gelir değerine göre hesaplanan tutar, özel durumlar gerektirdiğinde uygun bir miktar artırılabilir (TMK m. 234).