TMK Madde 23 – Vazgeçme ve aşırı sınırlamaya karşı

TMK Madde 23 metni

Kişiliğin korunması / Vazgeçme ve aşırı sınırlamaya karşı

Madde 23

Kimse, hak ve fiil ehliyetlerinden kısmen de olsa vazgeçemez.

Kimse özgürlüklerinden vazgeçemez veya onları hukuka ya da ahlâka aykırı olarak sınırlayamaz.

Yazılı rıza üzerine insan kökenli biyolojik maddelerin alınması, aşılanması ve nakli mümkündür. Ancak, biyolojik madde verme borcu altına girmiş olandan edimini yerine getirmesi istenemez; maddî ve manevî tazminat isteminde bulunulamaz.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 23 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 23 üncü maddesini karşılamaktadır.

Maddenin konu başlığında arı bir Türkçe olarak "Kişiliğin korunması" deyimi kullanılmıştır. Yürürlükteki metin esas alınmakla beraber doktrindeki açıklamalar dikkate alınarak ve kaynak İsviçre Medenî Kanununun 27 nci maddesinin Almanca metnine uygun olarak, kişilerin vazgeçemeyecekleri hususların "hak ve fiil ehliyetleri olduğu" açıklığa kavuşturulmuştur.

Yürürlükteki maddenin üçüncü fıkrasına 3678 sayılı Kanunla eklenen hükmün, Ülkemizde bu konu ile ilgili özel bir kanun olan 2238 sayılı "Organ ve Doku Alınması, Saklanması ve Nakli Hakkında Kanun" varken, aynen korunmasının isabetli olup olmadığı tartışılabilirse de kişi haklarının korunması açısından madde metninde yer alması uygun görülmüştür.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Madde, kişinin hak ve fiil ehliyetinden ve özgürlüklerinden vazgeçemeyeceğini, özgürlüklerini hukuka veya ahlâka aykırı biçimde sınırlayamayacağını ve organ ve doku bağışının koşullarını düzenler.

Bu madde kişiliği, kişinin kendi işlemlerine karşı korur. Birinci fıkraya göre kimse hak ve fiil ehliyetinden kısmen de olsa vazgeçemez. Örneğin bir kişinin sözleşmeyle bundan sonra mal edinmeyeceğini veya kendi adına hiçbir işlem yapmayacağını taahhüt etmesi geçersizdir.

İkinci fıkraya göre kimse özgürlüklerinden vazgeçemez, onları hukuka veya ahlâka aykırı ölçüde de sınırlayamaz. Ömür boyu evlenmeme veya bir meslekten süresiz ve tamamen çekilme taahhüdü, kişinin ekonomik ve kişisel özgürlüğünü aşırı biçimde kısıtladığı için geçersizdir. Buna karşılık süre, yer ve konu bakımından makul sınırlar içinde kalan bir rekabet yasağı geçerli olabilir. Ölçü, sınırlamanın kişinin özgürlüğünün özünü ortadan kaldırıp kaldırmadığıdır.

Üçüncü fıkra, organ, doku veya kan gibi insan kökenli biyolojik maddelerin yazılı rıza üzerine alınabileceğini, aşılanabileceğini ve nakledilebileceğini öngörür. Ancak bu yönde bir taahhütte bulunan kişi, taahhüdünü yerine getirmeye zorlanamaz. Vazgeçmesi hâlinde kendisinden maddi veya manevi tazminat da istenemez. Böylece kişinin kendi bedeni üzerindeki karar hakkı son ana kadar korunur.

Organ ve doku nakline ilişkin ayrıntılı kurallar 2238 sayılı Kanunda yer alır. Gerekçe, eski Kanuna 3678 sayılı Kanunla eklenen bu hükmün, özel bir kanun bulunmasına rağmen kişi haklarının korunması amacıyla Medenî Kanunda tutulduğunu belirtir.