TMK Madde 21 – Yasal yerleşim yeri

TMK Madde 21 metni

Genel olarak / Yerleşim yeri / Yasal yerleşim yeri

Madde 21

Velâyet altında bulunan çocuğun yerleşim yeri, ana ve babasının; ana ve babanın ortak yerleşim yeri yoksa, çocuğun kendisine bırakıldığı ana veya babanın yerleşim yeridir. Diğer hâllerde çocuğun oturma yeri, onun yerleşim yeri sayılır.

Vesayet altındaki kişilerin yerleşim yeri, bağlı oldukları vesayet makamının bulunduğu yerdir.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 21 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 21 inci maddesini karşılamaktadır.

Maddenin kenar başlığı velayet ve vesayet altında bulunan kişilerin yerleşim yerlerini ifade etmek üzere "Yasal yerleşim yeri" şeklinde kaleme alınmıştır. Maddede ana ve babanın birlikte velayet hakkına sahip olduğu durumlarda velayet altındaki küçüğün yerleşim yerinin ana ve babanın yerleşim yeri olduğu hükme bağlanmıştır. Ana ve babanın ortak bir yerleşim yerinin bulunmadığı, eşlerin ayrı yaşadığı, boşanma hâlinde henüz velayet hakkına sahip olmayan ana veya babanın söz konusu olduğu durumlarda çocuğun yerleşim yeri, çocuk kendisine bırakılan ana veya babanın yerleşim yeri olacaktır. Buradaki "çocuğun kendisine bırakıldığı" deyimi, fiilen çocuğu yanında alıkoyan ana veya babayı değil, bırakılmanın bir hakka dayanmasını ifade etmek üzere kullanılmıştır. Bir başka ifadeyle buradaki alıkoymak, fiilî durumu değil "hukuka uygun bırakılmayı" ifade eder.

Ana ve baba velayet hakkına sahip değiller ve çocuk bunlardan birinin korumasına bırakılmış da değilse, maddede çocuğun oturma yerini onun yerleşim yeri olarak kabul edilmiştir.

Maddenin ikinci fıkrasında vesayet altındaki kişilerin yerleşim yeri vesayet makamının bulunduğu yer olarak düzenlenmiştir.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Madde, velayet altındaki çocukların ve vesayet altındaki kişilerin yerleşim yerini, onların iradesinden bağımsız olarak kanun yoluyla belirler. Buna yasal yerleşim yeri denir.

Velayet altındaki çocuğun yerleşim yeri şöyle belirlenir:

• Ana ve babanın ortak yerleşim yeri varsa, çocuğun yerleşim yeri orasıdır.
• Ana ve babanın ortak yerleşim yeri yoksa, örneğin ayrı yaşıyorlarsa veya boşanmışlarsa, çocuğun yerleşim yeri kendisine bırakıldığı ana veya babanın yerleşim yeridir. Gerekçe, "bırakılma"nın fiilî durumu değil, bir hakka, örneğin bir mahkeme kararına dayanan hukuka uygun bırakılmayı ifade ettiğini açıklar. Çocuğu hakkı olmadan yanında tutan ebeveynin yerleşim yeri çocuğun yerleşim yeri olmaz.
• Diğer hâllerde, yani çocuk ana veya babadan hiçbirine bırakılmamışsa, çocuğun oturduğu yer onun yerleşim yeri sayılır.

İkinci fıkraya göre vesayet altındaki kişilerin, yani vesayet altındaki küçüklerin ve kısıtlıların yerleşim yeri, bağlı oldukları vesayet makamının bulunduğu yerdir. Vesayet makamı sulh hukuk mahkemesidir. Kısıtlı başka bir şehirde bir bakım kurumunda kalsa bile yerleşim yeri, vesayet işlerini yürüten mahkemenin bulunduğu yerdir (ayrıca bkz. TMK m. 22).

Bu kurallar, çocuğu veya kısıtlıyı ilgilendiren davalarda ve işlemlerde hangi mahkemenin ya da makamın yetkili olduğunu belirlemek açısından önem taşır.

Çocuk yurt dışında yaşıyorsa, uygulanacak hukuk ve yetkili mahkeme bakımından MÖHUK hükümleri ve Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler ayrıca devreye girer. Bu kurallarda çoğu zaman çocuğun mutad meskeni, yani olağan olarak yaşadığı yer esas alınır.