TMK Madde 145 – Sebepleri

TMK Madde 145 metni

Mutlak butlan / Sebepleri

Madde 145

Aşağıdaki hâllerde evlenme mutlak butlanla batıldır:

1. Eşlerden birinin evlenme sırasında evli bulunması,

2. Eşlerden birinin evlenme sırasında sürekli bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun bulunması,

3. Eşlerden birinde evlenmeye engel olacak derecede akıl hastalığı bulunması,

4. Eşler arasında evlenmeye engel olacak derecede hısımlığın bulunması.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 145 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 112 nci maddesini karşılamaktadır.

Maddenin konu ve kenar başlıkları "A.Mutlak Butlan" "1.Sebepleri" şeklinde değiştirilmiştir.

Maddenin (2) numaralı bendindeki "akıl hastalığı veya daimî bir sebep neticesi mümeyyiz" olmama hâli iki ayrı bent hâline getirilmiştir. Maddenin (2) numaralı bendinde "sürekli bir sebeple ayırt etme gücünden yoksunluk"; (4) numaralı bendinde ise "evlenmeye engel olacak derecede akıl hastalığı" hâli kaleme alınmıştır. Bu yolla herhangi bir akıl hastalığının değil, ancak "evlenmeye engel olacak derecedeki" akıl hastalığı evliliğin butlanı sebebi sayılmıştır.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Madde, evlenmeyi baştan geçersiz kılan ağır sakatlıkları, yani mutlak butlan sebeplerini sayar. Butlan, evlenmenin kurulurken taşıdığı bir eksiklik nedeniyle geçersiz olmasıdır. Kanun iki tür butlan tanır. Mutlak butlanda eksiklik kamu düzenini ilgilendirir; davayı Cumhuriyet savcısı kendiliğinden açar ve ilgisi olan herkes de açabilir (TMK m. 146). Nisbî butlanda ise eksiklik yalnızca eşlerden birinin iradesini veya yasal temsilcinin iznini ilgilendirir; davayı sadece kanunun saydığı kişiler, belirli süreler içinde açabilir (TMK m. 148–153).

Mutlak butlan sebepleri dörttür:

• Eşlerden birinin evlenme sırasında başka biriyle evli bulunması. Türk hukukunda birden fazla evlilik yasaktır (TMK m. 130).
• Eşlerden birinin evlenme sırasında sürekli bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun bulunması. Ayırt etme gücü, kişinin davranışlarının anlam ve sonuçlarını kavrayabilmesidir. Yoksunluk geçiciyse, örneğin ağır sarhoşluktan kaynaklanıyorsa, nisbî butlan söz konusu olur (TMK m. 148).
• Eşlerden birinde evlenmeye engel olacak derecede akıl hastalığı bulunması. Her akıl hastalığı bu sonucu doğurmaz; akıl hastalarının evlenmesi için evlenmelerinde tıbbi sakınca bulunmadığının resmî sağlık kurulu raporuyla anlaşılması gerekir (TMK m. 133).
• Eşler arasında evlenmeye engel derecede hısımlık bulunması. Bu hısımlıklar TMK m. 129'da sayılmıştır: üstsoy ile altsoy, kardeşler, amca, dayı, hala ve teyze ile yeğenleri, belirli kayın hısımları ve evlat edinme ilişkisinden doğan hısımlar.

Liste sınırlıdır. Evlenme yaşının doldurulmaması, yasal temsilci izninin alınmaması veya kadının bekleme süresine uyulmaması mutlak butlan sebebi değildir. Yasal temsilcinin izni olmadan yapılan evlenme nisbî butlan sebebidir (TMK m. 153); bekleme süresine uyulmaması ise butlana hiç yol açmaz (TMK m. 154).

Butlan sebebi bulunsa bile evlilik kendiliğinden ortadan kalkmaz; hâkim kararına kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur (TMK m. 156). Bazı durumlarda dava hakkı sınırlanır veya kalkar. Örneğin önceki evlilik sonradan sona ermiş ve ikinci evlilikteki eş iyiniyetliyse butlana karar verilemez (TMK m. 147).

Gerekçedeki "yürürlükteki Kanun", 743 sayılı eski Medenî Kanundur. Gerekçe akıl hastalığı hâlini (4) numaralı bent olarak anar; kanunlaşan metinde bu hâl 3 numaralı benttedir.

Evlenme ehliyeti ve şartları, her eşin evlenme anındaki millî hukukuna göre belirlenir (MÖHUK m. 13/1). Bu nedenle bir Türk vatandaşının yurt dışında yaptığı evlenmede de bu engeller dikkate alınır.