TMK Madde 138 – Redde itiraz ve yargılama usulü

TMK Madde 138 metni

Başvuru / Redde itiraz ve yargılama usulü

Madde 138

Evleneceklerden her biri evlendirme memurunun ret kararına karşı mahkemeye başvurabilir. İtiraz, evrak üzerinde incelenip kesin karara bağlanır.

Ancak, mutlak butlan sebeplerinden birinin bulunduğuna ilişkin ret kararlarına karşı açılan davalar, basit yargılama usulüyle (…)¹⁴ görülür.

Değişiklik notları

14. 31/3/2011 tarihli ve 6217 sayılı Kanunun 31 inci maddesiyle, bu fıkrada yer alan “ve Cumhuriyet savcısının hazır bulunmasıyla” ibaresi yürürlükten kaldırılmıştır. ↩

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 138 gerekçesi

Maddede evlenme isteminin reddi kararına karşı taraflara mahkemeye itirazda bulunma olanağı tanınmıştır. Bu itiraz çekişmeli yargı davasıyla değil, evrak üzerinde incelenecek olan bir itiraz şeklinde hükme bağlanmıştır.

Maddenin ikinci fıkrasında, evlendirme memurluğunun evlenme istemini ret kararının mutlak butlan sebeplerinden birine dayanmış olması hâlinde, buna itiraz davasının basit yargılama usulüyle görülen bir dava şeklinde açılması ve davada Cumhuriyet savcısının hazır bulunması öngörülmüştür. Böylece evlenmeye önemli bir engel oluşturan mutlak butlan hâllerinde -kamu düzeniyle ilgisi olması nedeniyle- davada Cumhuriyet savcısının hazır bulunmasında zaruret görülmüştür.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Madde, evlendirme memurunun evlenme başvurusunu reddetmesi hâlinde evleneceklerin başvurabileceği yolu düzenler. Evleneceklerden her biri ret kararına karşı mahkemeye başvurabilir. Bu başvuru olağan bir dava gibi duruşmalı yürütülmez; mahkeme itirazı evrak üzerinden inceler. Verilen karar kesindir, yani buna karşı başka bir kanun yoluna gidilemez.

İkinci fıkra bir istisna getirir. Memur başvuruyu mutlak butlan sebeplerinden birine dayanarak reddetmişse bu karara karşı açılan dava basit yargılama usulüne göre görülür. Mutlak butlan sebepleri; eşlerden birinin evli olması, sürekli olarak ayırt etme gücünden yoksun bulunması, evlenmeye engel derecede akıl hastalığı ve evlenmeye engel hısımlıktır (TMK m. 145). Bu engeller kamu düzenini ilgilendirdiğinden, bunlara dayanan ret kararlarının evrak üzerinden değil, bir dava içinde incelenmesi öngörülmüştür. Basit yargılama usulü, yazılı yargılama usulüne göre daha kısa ve sade işleyen bir dava usulüdür.

Fıkranın ilk metninde bu davaların Cumhuriyet savcısının hazır bulunmasıyla görüleceği de yazılıydı. Bu ibare 31/3/2011 tarihli ve 6217 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır. Gerekçe maddenin ilk metnine aittir; savcının davada hazır bulunmasına ilişkin açıklaması bugünkü metne uymaz.

Ret kararı mahkemece kaldırılırsa evlendirme memuru evlenme gün ve saatini bildirir veya evlenme izni belgesini verir (TMK m. 139).