TMK Madde 115 – Faaliyetten geçici alıkoyma

TMK Madde 115 metni

Faaliyetten geçici alıkoyma

Madde 115

İçişleri Bakanlığı, Anayasada öngörülen hâllerde ve belirlenen usullere uygun olarak, denetim makamının da görüşünü almak suretiyle mahkemece bir karar verilinceye kadar vakfı geçici olarak faaliyetten alıkoyabilir ve derhâl mahkemeye başvurur. Hâkim başvuruyu gecikmeksizin karara bağlar.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 115 gerekçesi

Madde vakfın "faaliyetten geçici alıkoyma" hâlini düzenlemektedir. Yürürlükteki Kanunda bu konuda bir hüküm bulunmamaktadır. Ülkemizde, zaman zaman dernek yerine vakıf şeklinde örgütlenme eğilimi olabilmektedir. Derneklerin İdarenin yakın takibinde bulunması, genel kurul toplantılarının yapılmasındaki güçlükler, bunun yapılmaması hâlinde derneğin sona erdirilmesi gibi yasal düzenlemeler karşısında, vakıf şeklinde örgütlenme tercih edilmektedir. Bu gelişme, vakıfların da aynen dernekler gibi bir düzenlemeye tâbi tutulması zorunluluğunu beraberinde getirmektedir. Maddede, bu amaçla, İçişleri Bakanlığının, denetim makamının da görüşünü alarak, mahkemece bir karar verilinceye kadar vakfı geçici olarak faaliyetten alıkoyabileceği şeklinde bir düzenleme getirilmiştir.

Madde, vakıf kurma özgürlüğü ile yakından ilgili olduğundan, Anayasanın 23.7.1995 tarih ve 4121 sayılı Kanunla değişik 33 üncü maddesinin dördüncü ve son fıkraları esas alınmak suretiyle kaleme alınmıştır.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Madde, İçişleri Bakanlığının Anayasada öngörülen hâllerde bir vakfı, mahkeme karar verinceye kadar geçici olarak faaliyetten alıkoyabilmesini düzenler.

Faaliyetten alıkoyma, vakfın tüzel kişiliğine son vermeden çalışmalarının durdurulmasıdır. Bu istisnai yetki şu sınırlar içinde kullanılır:

• Yetki ancak Anayasada öngörülen hâllerde ve Anayasada belirlenen usule uygun olarak kullanılabilir.
• Bakanlık karar vermeden önce denetim makamının, yani Vakıflar Genel Müdürlüğünün görüşünü alır.
• Bakanlığın kararı geçicidir. Bakanlık derhâl mahkemeye başvurmak zorundadır; hâkim de başvuruyu gecikmeksizin karara bağlar.

Gerekçede dayanılan Anayasa hükmü, dernek kurma hürriyetini düzenleyen Anayasa m. 33'tür. Bu maddenin hükümleri vakıflar hakkında da uygulanır. Anayasaya göre faaliyetten alıkoyma kural olarak hâkim kararıyla olur. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde kanunla yetkili kılınan bir merci de bu kararı verebilir; ancak kararını kısa süre içinde hâkimin onayına sunmak zorundadır.

Gerekçe, dernek yerine vakıf şeklinde örgütlenme eğilimini bu hükmün sebebi olarak gösterir. Derneklerin faaliyetten alıkonulması TMK m. 89 ve 90'da, vakfın kesin olarak sona ermesi ve dağıtılması TMK m. 116'da düzenlenmiştir.