TMK Madde 101 – Tanımı

TMK Madde 101 metni

Kuruluşu / Tanımı

Madde 101

Vakıflar, gerçek veya tüzel kişilerin yeterli mal ve hakları belirli ve sürekli bir amaca özgülemeleriyle oluşan tüzel kişiliğe sahip mal topluluklarıdır.

Bir malvarlığının bütünü veya gerçekleşmiş ya da gerçekleşeceği anlaşılan her türlü geliri veya ekonomik değeri olan haklar vakfedilebilir.

(İptal üçüncü fıkra: Anayasa Mahkemesi’nin 17/4/2008 tarihli ve E.: 2005/14, K.: 2008/92 sayılı Kararı ile.)

Cumhuriyetin Anayasa ile belirlenen niteliklerine ve Anayasanın temel ilkelerine, hukuka, ahlâka, millî birliğe ve millî menfaatlere aykırı veya belli bir ırk ya da cemaat mensuplarını desteklemek amacıyla vakıf kurulamaz.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 101 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 73 üncü maddesini karşılamaktadır.

Birinci fıkrada, gerçek kişiler gibi tüzel kişilerin de vakıf kurabilecekleri (vakıf kurucusu olabilecekleri) açıkça ifade edilmiş; vakfın kurulmasının, sadece mal ve hakların özgülenmesi ile değil, "yeterli" mal ve hakların özgülenmesi ile olacağı vurgulanmıştır; yine vakfın tüzel kişiliğe sahip mal topluluğu olması niteliği de, vakfın tanımında bir unsur olarak belirlenmiştir.

İkinci fıkrada, vakfedilecek malvarlığı değerleri arasında, bir malvarlığının bütünü, gerçekleşmiş ya da gerçekleşeceği anlaşılan her türlü geliri, ekonomik değeri olan haklar da sayılmıştır.

Üçüncü fıkrada, vakıflarda üyeliğin söz konusu olamayacağı esası getirilmiştir. Ülkemizde belirli dönemlerde söz konusu olabilen dernekleşme yerine vakıf kurma eğilimleri, böylece yeterli mal ve hakların belirli bir amaca özgülenmesinin aranması ve derneklerden farklı olarak vakıflarda üyelik olamayacağının öngörülmesi ile sınırlandırılmış olacak ve bu suretle dernek benzeri vakıflar kurulması değil, gerçek anlamda tarihi gelişimine ve işlevine uygun şekilde vakıf kurulması yolu, yasal güvence altına alınmış olmaktadır.

Son fıkra ise, Anayasanın ilkeleri dikkate alınarak düzenlenmiştir.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Madde vakfı tanımlar: vakıf, gerçek veya tüzel kişilerin yeterli mal ve hakları belirli ve sürekli bir amaca ayırmasıyla oluşan, tüzel kişiliği olan bir mal topluluğudur.

Dernek ile vakıf arasındaki temel fark buradadır. Dernek kişilerin bir araya gelmesiyle oluşur (TMK m. 56); vakfın temeli ise bir amaca bağlanmış malvarlığıdır. Tanımın unsurları şunlardır:

• Vakfı bir gerçek kişi kurabileceği gibi bir şirket veya dernek gibi bir tüzel kişi de kurabilir.
• Vakfa ayrılan mal ve haklar amacı gerçekleştirmeye yetecek ölçüde olmalıdır. Bir malın belirli bir amaca ayrılmasına "özgüleme" denir.
• Amaç belirli olmalı ve sürekli nitelik taşımalıdır.

İkinci fıkraya göre bir kişinin malvarlığının tamamı vakfedilebileceği gibi, elde edilmiş veya ileride elde edileceği anlaşılan gelirler ve ekonomik değeri olan her türlü hak da vakfedilebilir.

Son fıkra vakfın amacına sınır koyar. Anayasanın temel ilkeleriyle, hukukla, ahlâkla, millî birlik ve millî menfaatlerle çatışan bir amaç için vakıf kurulamaz. Belli bir ırkın veya cemaatin mensuplarını desteklemeye yönelik vakıf kurulması da yasaktır.

Maddenin "Vakıflarda üyelik olmaz." şeklindeki üçüncü fıkrası, Anayasa Mahkemesinin 17/4/2008 tarihli ve E.2005/14, K.2008/92 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. Gerekçe maddenin ilk metnine aittir; gerekçede üçüncü fıkra için anlatılan düşünce bugünkü metinde karşılık bulmaz. Vakfın nasıl kurulacağı ve hangi anda tüzel kişilik kazanacağı TMK m. 102'de düzenlenmiştir.