MÖHUK Madde 16 – Soybağının kurulması

MÖHUK Madde 16 metni

Soybağının kurulması

Madde 16

(1) Soybağının kuruluşu, çocuğun doğum anındaki millî hukukuna, kurulamaması hâlinde çocuğun mutad meskeni hukukuna tâbidir. Soybağı bu hukuklara göre kurulamıyorsa, ananın veya babanın, çocuğun doğumu anındaki millî hukuklarına, bunlara göre kurulamaması hâlinde ana ve babanın, çocuğun doğumu anındaki müşterek mutad mesken hukukuna, buna göre de kurulamıyorsa çocuğun doğum yeri hukukuna tâbi olarak kurulur.

(2) Soybağı hangi hukuka göre kurulmuşsa iptali de o hukuka tâbidir.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

MÖHUK Madde 16 gerekçesi

2675 sayılı Kanunun 15, 16 ve 17 nci maddelerini karşılamak üzere fakat farklı bir yaklaşımla düzenlenmiştir.

Tasarının 15 inci maddesinde ilk olarak deyim değişikliği yapılarak "nesep" yerine Türk Medenî Kanunu ile uyumlu "soybağı" deyimi konulmuştur. Aynı şekilde Türk Medenî Kanunuyla uyumlu olarak evlilik içi nesep (madde 15), nesebin düzeltilmesi (madde 16) ve evlilik dışı nesep (madde 17) kavramları kaldırılarak sadece soybağının kurulması hakkında 15 inci madde ve hükümleri hakkında 16 nci maddeyle yetinilmiştir. Çünkü gerek nesebin düzeltilmesi gerek evlilik dışı nesep, soybağının kurulmasından başka bir şey değildir.

Tasarının 15 inci maddesiyle, ilke olarak, 2675 sayılı Kanunda da olduğu gibi soybağının kurulmasını sağlamaya yönelik basamaklı bir bağlama kuralı kabul edilmiştir. Ancak, soybağının kuruluşunda, 2675 sayılı Kanundan tamamen farklı bir yaklaşımla "çocuğun doğum anındaki millî hukuku" buna göre soybağının kurulamaması hâlinde çocuğun mutad meskeni hukuku esas alınarak, konunun çocuk açısından ağırlıklı önemi vurgulanmıştır. Milletlerarası özel hukukta bağlama kuralları oluşturulurken ağırlıklı edim veya menfaat her zaman göz önünde tutulmaktadır ve soybağı konusunda milletlerarası yaklaşım çocuğun üstün menfaatinin ve buna bağlı olarak da hukukunun esas alınmasından yanadır. Maddede, soybağı, birinci ve ikinci basamakta önerilen hukuklara göre kurulamıyorsa "ananın veya babanın çocuğun doğumu anındaki millî hukuklarına" tâbi tutulmaktadır. Eğer soybağı, çocuğun doğumu anındaki millî hukuklara göre kurulamıyorsa, milletlerarası aile hukukunda benimsenen "müşterek mutad mesken" hukuku, eğer bu hukuka göre de soybağı kurulamıyorsa "doğum yeri" hukuku uygulanacaktır.

Maddenin ikinci fıkrasına göre, soybağının iptali de kuruluşa uygulanan hukuka tâbi tutularak, daha sonra meydana gelebilecek değişikliklerin, kuruluşu ve iptali etkilemesi engellenmektedir.

Kaynak: Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 23. Dönem, S. Sayısı 47, tasarının 15. maddesi. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen 2675 sayılı Kanun, bu Kanundan önce yürürlükte olan 1982 tarihli Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanundur; gerekçedeki madde numaraları tasarıya aittir.

Açıklama

Bu madde, yabancılık unsuru taşıyan durumlarda çocuk ile ana veya baba arasındaki soybağının hangi hukuka göre kurulacağını düzenler. Soybağı, hukuken tanınan ana-babalık bağıdır. Evlilik içinde doğum, tanıma veya babalık davası gibi yollarla soybağının kurulup kurulmadığı bu maddeye göre belirlenen hukuka göre değerlendirilir.

Madde basamaklı bir sistem kurar. Bir basamaktaki hukuka göre soybağı kurulamazsa bir sonrakine geçilir. Sıra şöyledir:

• Çocuğun doğum anındaki millî hukuku,
• Çocuğun mutad meskeninin, yani fiilen yaşadığı ve yaşamının merkezinin bulunduğu ülkenin hukuku,
• Ananın veya babanın çocuğun doğumu anındaki millî hukuku,
• Ana ve babanın çocuğun doğumu anındaki ortak mutad meskeninin hukuku,
• Çocuğun doğduğu yerin hukuku.

Bu sıralamanın amacı soybağının kurulmasını kolaylaştırmak ve çocuğun yararını öne çıkarmaktır. Bir hukuka göre soybağı kurulamıyorsa, kurulmasına imkân veren sonraki hukuk uygulanır.

Örneğin Almanya'da doğan ve Türk vatandaşı olan bir çocuğun babasıyla soybağı önce Türk hukukuna göre değerlendirilir. Türk hukukuna göre kurulamıyorsa çocuğun mutad meskeni olan Almanya'nın hukukuna bakılır. Çocuğun birden fazla vatandaşlığı varsa ve bunlardan biri Türk vatandaşlığıysa Türk vatandaşlığı esas alınır (MÖHUK m. 4/1-b). Bu maddede belirleyici an, dava tarihi değil kural olarak doğum anıdır.

İkinci fıkraya göre soybağının iptali, örneğin soybağının reddi veya tanımanın iptali, soybağı hangi hukuka göre kurulmuşsa o hukuka tabidir. Böylece sonradan vatandaşlığın veya yaşanılan ülkenin değişmesi, kurulmuş soybağının iptalini etkilemez.

Soybağının sonuçlarına, örneğin velayete uygulanacak hukuk MÖHUK m. 17'de, çocuğun nafaka talepleri ise MÖHUK m. 19'da düzenlenmiştir. Yurt dışında verilen babalık veya soybağı kararlarının Türkiye'de nüfusa işlenmesi için tanınması gerekir (MÖHUK m. 58).

Gerekçede geçen "nesep" kelimesi, eski Kanunda soybağı yerine kullanılan terimdir.